Opatrunki foliowe – co oznacza wysoka przepuszczalność i dlaczego ma znaczenie?

Są niemal niewidoczne, wodoodporne i pozwalają skórze „oddychać”, mimo że stanowią barierę dla wody i bakterii. Nie trzeba ich zdejmować, żeby obserwować, jak goi się rana. Mowa o opatrunkach foliowych. Kiedy i w jakich okolicznościach można je stosować? Sprawdź w artykule!

Spis treści

• Czym są przezroczyste opatrunki foliowe?
• Wykorzystanie opatrunków foliowych
  • Pielęgnacja wkłucia centralnego i obwodowego
  • Opatrunki foliowe na rany
  • Opatrunki foliowe na tatuaż
• Przepuszczalność opatrunków foliowych
  • Co to jest MVTR i jakie ma wartości?
  • Wysoka przepuszczalność opatrunku foliowego
• Jak dobrać odpowiedni opatrunek foliowy?
• Wykaz źródeł

Czym są przezroczyste opatrunki foliowe?

Opatrunek foliowy (określany również jako poliuretanowy opatrunek foliowy) to cienka, przezroczysta i elastyczna warstwa folii, którą przykleja się bezpośrednio do skóry. Nie przepuszcza wody i tworzy barierę chroniącą przed drobnoustrojami (np. bakteriami). Nie jest jednak całkowicie szczelna, ponieważ odprowadza parę wodną i inne gazy. Stopień przenikania zależy od przepuszczalności foliowego opatrunku.[2]

Wykorzystanie opatrunków foliowych

Opatrunki foliowe stosuje się w ranach bez dużego wysięku, które wymagają ochrony przed czynnikami zewnętrznymi.[1]

Pielęgnacja wkłucia centralnego i obwodowego

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Epidemiologicznych[2,3], Grupy Roboczej Bezpieczny Dostęp Naczyniowy[4] oraz amerykańskiego Centers for Disease Control and Prevention[5] do zabezpieczania wkłuć obwodowych i centralnych stosuje się opatrunki gazowe lub półprzepuszczalne opatrunki foliowe. Autorzy zaleceń wskazują przy tym, że w wybranych sytuacjach zasadne może być wybranie opatrunków foliowych, zwłaszcza w dostępie centralnym. Ułatwiają one wizualną kontrolę miejsca wkłucia oraz przeprowadzenie oceny palpacyjnej pod kątem bólu i tkliwości, bez potrzeby zdejmowania opatrunku. Opatrunki należy wymieniać co 7 dni, czyli 2-3 razy rzadziej niż opatrunki gazowe. Ogranicza to liczbę zmian, co ma znaczenie zarówno dla wygody pacjenta, jak i zmniejszenia ryzyka zakażeń wynikających z manipulacji przy cewniku.[3,4,5]

Opatrunki foliowe z ramką

Do zabezpieczania dostępu obwodowego lub centralnego stworzono specjalistyczne tzw. opatrunki foliowe z ramką. Składają się z przezroczystej, półprzepuszczalnej folii poliuretanowej oraz dodatkowej ramki aplikacyjnej (papierowej lub foliowej). Taka budowa ułatwia sterylne i dokładne założenie opatrunku. Ramka zapobiega zwijaniu i marszczeniu folii, a po założeniu zostaje usunięta.

Opatrunki foliowe na rany

Opatrunki foliowe na rany wykorzystuje się do zabezpieczenia płytkich, niewielkich, niezakażonych otarć i skaleczeń z niewielkim wysiękiem. Są elastyczne, a jednocześnie tworzą barierę ochronną przed wodą oraz drobnoustrojami. Jednocześnie sprzyjają utrzymaniu wilgotnego środowiska, koniecznego do prawidłowego gojenia się rany. Opatrunki foliowe mogą być również używane jako opatrunek wtórny, zakładany na opatrunek podstawowy, aby zabezpieczyć go przed zamoczeniem (np. w trakcie kąpieli).[1]

Opatrunki foliowe na tatuaż

Do zabezpieczenia świeżo wykonanego tatuażu można użyć opatrunku z gazy lub foliowych.[6] Stosowanie półprzepuszczalnych opatrunków foliowych (często określanych jako opatrunek foliowy second skin) tworzy barierę ochronną przed drobnoustrojami i pozwala na obserwację gojenia. W pierwszych godzinach po zrobieniu tatuażu naturalnie pojawia się wysięk z osoczem, niewielką ilością krwi i nadmiarem barwnika. Jeśli pod folią nagromadzi się go zbyt dużo, należy ją wymienić.[7]

Przepuszczalność opatrunków foliowych

W opatrunkach foliowych poliuretanowa błona jest półprzepuszczalna. Umożliwia przenikanie pary wodnej i gazów (np. tlenu), natomiast ogranicza przedostawanie się drobnoustrojów oraz zanieczyszczeń z otoczenia. Przenikalność opatrunku dla pary wodnej określa współczynnik MVTR (Moisture Vapour Transmission Rate) lub WVTR (Water Vapor Transmission Rate).[8]

Co to jest MVTR i jakie ma wartości?

MVTR mówi o tym, ile gramów pary wodnej przenika przez 1 m² opatrunku w ciągu 24 godzin (najczęściej używana jednostka). Im wyższa wartość MVTR, tym więcej wilgoci przepuszcza „na zewnątrz".[8] Większość producentów umieszcza wartość MVTR na opakowaniu lub w dokumentacji produktu. Opatrunki o niskiej przepuszczalności mają zwykle MVTR poniżej 800 g/m²/24 h, natomiast opatrunki wysokoprzepuszczalne charakteryzują się wartościami od 2000 g/m²/24 h wzwyż.

Wysoka przepuszczalność opatrunku foliowego

Przepuszczalność opatrunku nie pozostaje bez znaczenia. Pod szczelnym opatrunkiem, który nie odprowadza pary wodnej, gromadzi się płyn i skóra maceruje (bieleje, mięknie i łatwo się uszkadza). Staje się podatna na infekcje, a rana goi się wolniej. Wysoka przepuszczalność opatrunku temu zapobiega. Nie powinna być ona jednak nadmierna, aby nie doprowadzić do wysychania rany.[8]

Jak dobrać odpowiedni opatrunek foliowy?

Opatrunki foliowe to jedna z opcji zabezpieczenia rany. Aby spełniały swoją funkcję, warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę podczas ich doboru.

• Należy je stosować w przypadku ran płytkich oraz z niewielkim wysiękiem. Nie sprawdzą się ranach zakażonych.[1]
• Na rynku występują opatrunki foliowe zarówno niejałowe, jak i jałowe.
• Mają różną przepuszczalnością, najczęściej są średnio- lub wysokoprzepuszczalne.
• Część z nich to forma „klasycznego plastra”, inne jako opatrunek foliowy z ramką (najczęściej wykorzystywany w dostępach naczyniowych), a jeszcze inne w rolce (używane do zabezpieczania tatuaży, tzw. second skin).
• Opatrunki foliowe nie powinny drażnić skóry, zwłaszcza z powodu ich przedłużonej styczności ze skórą (nawet 7 dni).[4]
• Ich usuwanie powinno być łatwe i delikatne, aby nie powodować podrażnień ani dyskomfortu. Jednocześnie powinny dobrze przylegać do skóry, tak by nie odklejały się zbyt szybko i pozostawały na miejscu przez zalecany czas.
• Można je wykorzystać zabezpieczania obwodowych i centralnych wkłuć dożylnych. Ich stosowanie jest zgodne z zaleceniami towarzystw naukowych i środowisk medycznych.[3,4,5]

[1] Britto EJ, Nezwek TA, Popowicz P, et al. Wound Dressings. [Updated 2024 Jan 23]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470199/

[2] Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych. Zestaw podstawowych wymogów pielęgnacji wkłucia centralnego i obwodowego. Materiały szkoleniowe dla pielęgniarek i położnych epidemiologicznych. 2012

[3] Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych. Zapobieganie zakażeniom związanym z cewnikami donaczyniowymi. 2018

[4] Latos M, et al.: Bezpieczny dostęp naczyniowy. Rekomendacje Ekspertów Grupy Roboczej Bezpieczny Dostęp Naczyniowy. European Journal of Infusion Nursing 2024;1(1):A1. 2024

[5] O'Grady NP, et al. Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee (HICPAC). Guidelines for the prevention of intravascular catheter-related infections. Clin Infect Dis. 2011 May;52(9):e162-93 [last update: July 2017]

[6] Public Health England, Chartered Institute of Environmental Health: Tattooing and body piercing guidance: Toolkit. 2013

[7] European Academy of Dermatology and Venereology: Tattoo aftercare. Information Leaflet for Patients. 2021

[8] Nuutila K, Eriksson E. Moist Wound Healing with Commonly Available Dressings. Adv Wound Care (New Rochelle). 2021 Dec;10(12):685-698